Avtomatika va boshqaruv sxemalari uchun vaqt relelari

Vaqt relesi nima va u qayerda qoʻllaniladi

Vaqt relesi — boshqaruv signali berilgan yoki olingan zahoti emas, balki belgilangan vaqt oraligʻidan keyin oʻz kontaktlarini almashtiradigan kommutatsiya apparati. U amallar maʼlum ketma-ketlikda yoki pauza bilan bajarilishi kerak boʻlgan joylarda ishlatiladi: elektr dvigatellarni «yulduz — uchburchak» sxemasida ishga tushirishda, bir nechta dvigatelni navbat bilan yoqishda, ventilyatsiya va yoritishni boshqarishda, nasoslar, kompressorlar va texnologik liniyalar ishida.

Zamonaviy vaqt relelari asosan elektron boʻladi: kechikish vaqti old paneldagi diapazon almashtirgichlari va potensiometr yoki raqamli displey va tugmalar yordamida beriladi. Sozlash qiymatlarining keng diapazoni bitta modelni turli sxemalarda ishlatish imkonini beradi. Eski shitlarda kontaktorlarga oʻrnatiladigan pnevmatik qoʻshimchalar va soat mexanizmli elektromexanik relelar ham uchraydi — ularni almashtirishda odatda mos parametrli elektron analog tanlanadi.

Odatiy misollar: rele kaloriferni oʻchirgandan keyin isitgichni sovutish uchun ventilyatorning oʻchishini kechiktiradi, zinapoya yoritishini bir necha daqiqadan soʻng oʻchiradi, tarmoqni ortiqcha yuklamaslik uchun ikkita quvvatli dvigatelni ishga tushirish oraligʻida pauza qiladi yoki tezlashgandan keyin dvigatelni «yulduz»dan «uchburchak»ka oʻtkazadi. Nasos qurilmalarida vaqt relelari qayta ishga tushirishdan oldin pauza berish va yoqishlar sonini cheklashga yordam beradi.

Asosiy ish rejimlari

• ulanishni kechiktirish — kontaktlar taʼminot yoki boshqaruv signali berilgandan keyin belgilangan vaqt oʻtib ishlaydi;
• uzilishni kechiktirish — signal olingandan keyin kontaktlar belgilangan vaqt oʻtib dastlabki holatiga qaytadi;
• impuls rejimi — belgilangan davomiylikdagi bitta impulsni hosil qilish;
• siklik rejim — yuklamani belgilangan pauzalar bilan davriy ravishda yoqish va oʻchirish;
• «yulduz — uchburchak» rejimi — tezlashgandan keyin dvigatel chulgʻamlarining ulanish sxemasini almashtirish.

Koʻp funksiyali relelar bir korpusda bir nechta rejimni birlashtiradi va omborda universal zaxira kerak boʻlganda qulay. Bir funksiyali modellarni sozlash osonroq, ular koʻpincha tipik sxemalarda qoʻllaniladi.

Vaqt relesini qanday tanlash kerak

• taʼminot kuchlanishi — oʻzgarmas yoki oʻzgaruvchan, masalan 24 V yoki 230 V, yoxud universal kirish;
• kechikish diapazoni — soniyaning ulushlaridan soatlargacha — va sozlash aniqligi;
• kerakli ish rejimlari;
• chiqish kontaktlarining soni, turi va ular ulay oladigan tok;
• montaj usuli: DIN-reykaga, panelga yoki kontaktorga qoʻshimcha sifatida;
• ishlatish sharoitlari: atrof-muhit harorati va himoya darajasi.

Amaldagi obyektda releni almashtirayotgan boʻlsangiz, uning markirovkasi va klemmalarning ulanish sxemasini yozib oling — shu maʼlumotlar asosida shitni qayta ishlamasdan oʻrniga tushadigan analogni tanlash osonroq.

Chiqish kontaktlari turiga ham eʼtibor bering: almashlab ulovchi kontakt releni zanjirni ulash uchun ham, uzish uchun ham ishlatish imkonini beradi, ikki guruh kontakt esa signalizatsiyali sxemalarni qurishni osonlashtiradi. Induktiv yuklamali zanjirlar, masalan kontaktor gʻaltaklari uchun kontaktlarni oʻta kuchlanishdan himoyalashni nazarda tutish foydali.

Vaqt relesiga qanday buyurtma berish mumkin

Boʻlim assortimenti yangilanmoqda. Vaqt relesini tanlash va narxini bilish uchun Telegram yoki WhatsApp orqali yozing yoki texnik boʻlimga qoʻngʻiroq qiling: mutaxassislar parametrlar boʻyicha model tanlashga yordam beradi va analoglarni taklif qiladi. Yuridik shaxslar uchun artikullar roʻyxati boʻyicha tijorat taklifi tayyorlaymiz va tashkilot nomiga toʻlov uchun hisob-varaq beramiz. Buyurtmani «Qorasaroy» (Olmazor tumani, Qorasaroy koʻchasi, 314) va «Chilonzor» (Chilonzor tumani, Kontrol savdo-ombor majmuasi) filiallaridan soat 09:00 dan 18:00 gacha olib ketish mumkin. Oʻzbekiston boʻylab yetkazib berish ham tashkil etiladi, muddati va narxini mutaxassis hisoblab beradi.