Solenoid klapan: ishlash tamoyili va tanlash

Solenoid yoki elektromagnit klapan — elektr bilan boshqariladigan berkitish qurilmasi. Tugma, rele, taymer yoki kontrollerdan kelgan signal boʻyicha u suv, havo, gaz, moy yoki boshqa muhit oqimini ochadi yoki berkitadi. Bunday klapanlar suv tayyorlash, sugʻorish va isitish tizimlarida, pnevmatikada, dozalash uskunalarida, kompressorlarda va texnologik liniyalarda qoʻllaniladi.

Solenoid klapan qanday tuzilgan

Klapanning asosiy elementlari:

• kirish va chiqish patrubkalari hamda egarga ega korpus — odatda latun, zanglamas poʻlat yoki plastikdan;
• gʻaltak yoki solenoid — kuchlanish berilganda magnit maydon hosil qiladigan chulgʻam;
• oʻzak yoki plunjer — yoʻnaltiruvchi trubka ichidagi magnit materialdan yasalgan harakatlanuvchi detal;
• prujina — kuchlanish olib tashlanganda plunjerni dastlabki holatiga qaytaradi;
• zichlagich yoki membrana — klapan egarini berkitadi.

Gʻaltakka kuchlanish berilganda magnit maydon plunjerni tortadi va klapan holatini oʻzgartiradi: ochiladi yoki yopiladi. Kuchlanish olib tashlanganda prujina plunjerni orqaga qaytaradi.

Normal yopiq va normal ochiq

Normal yopiq klapan (NC) kuchlanishsiz holatda yopiq boʻladi va taʼminot berilganda ochiladi. Bu eng keng tarqalgan variant: elektr uzilganda oqim berkitiladi.

Normal ochiq klapan (NO) kuchlanishsiz holatda ochiq boʻladi va taʼminot berilganda yopiladi. U elektr oʻchganda oqim saqlanib qolishi, faqat buyruq boʻyicha berkitilishi kerak boʻlgan hollarda tanlanadi.

Holatni qayd etuvchi bistabil klapanlar ham bor: ular qisqa impuls bilan almashadi va doimiy taʼminotsiz holatini saqlaydi, bu batareyadan ishlaydigan tizimlar uchun qulay.

Bevosita va bilvosita taʼsirli

Bevosita taʼsirli

Plunjer egarni oʻzi ochadi va yopadi. Bunday klapan nol bosim farqida, yaʼni liniyada bosim boʻlmaganda ham ishlaydi. Cheklovi — oʻtish diametri kichik yoki gʻaltak quvvatliroq boʻladi, chunki magnit maydon muhitning egarga bosimini yengishi kerak.

Bilvosita taʼsirli (pilotli)

Plunjer kichik pilot teshigini ochadi, asosiy egarni esa muhitning oʻz bosimi hisobiga harakatlanadigan membrana yoki porshen berkitadi. Shu tariqa kichik gʻaltak katta oqimni boshqaradi. Biroq ishlashi uchun kirish va chiqish orasida minimal bosim farqi kerak — u tavsiflarda koʻrsatiladi, masalan 0,5 bar. Farq kamroq boʻlsa, klapan toʻliq ochilmasligi yoki yopilmasligi mumkin.

Aralash taʼsirli

Plunjer membrana bilan mexanik bogʻlangan va uning koʻtarilishiga yordam beradi. Bunday klapanlar nol yoki juda kichik bosim farqida ishlaydi va bevosita taʼsirli klapanlarga qaraganda kattaroq diametrga moʻljallangan.

2/2 va 3/2 sxemalari

2/2 belgisi ikkita ulanish va ikkita holatni bildiradi: klapan oqimni shunchaki ochadi yoki berkitadi. Bu suv, havo va gaz uchun asosiy variant.

3/2 klapanlarda uchta ulanish bor: ular muhitni liniyaga beradi yoki chiqarib yuboradi. Bunday klapanlar, masalan, bir tomonlama taʼsirli pnevmatik silindrni yoki armaturaning pnevmoyuritmasini boshqaradi. Ikki tomonlama taʼsirli silindrlar uchun 5/2 va 5/3 pnevmotaqsimlagichlar qoʻllaniladi.

Kuchlanish va gʻaltak

Gʻaltaklar turli kuchlanishlarga ishlab chiqariladi: 24 V oʻzgarmas tok va 220–230 V 50 Hz oʻzgaruvchan tok keng tarqalgan, 12 V, 110 V va boshqa variantlar ham uchraydi. Oʻzgaruvchan tok gʻaltaklari uchun tarmoq chastotasi ham muhim. Gʻaltakning kuchlanishi va tok turi boshqaruv sxemasiga aniq mos kelishi kerak: oʻzgaruvchan tok gʻaltagi oʻzgarmas kuchlanishda va aksincha qizib ketishi yoki ishlamasligi mumkin. Ish rejimiga eʼtibor bering: koʻplab gʻaltaklar uzluksiz ulanishga (100 % ED) moʻljallangan. Shuningdek, ulagichning himoya darajasini va gʻaltakni klapanni demontaj qilmasdan almashtirish mumkinligini tekshiring.

Korpus va zichlagich materiallari

Materiallar ishchi muhit va haroratga qarab tanlanadi:

• latun — suv, havo, neytral suyuqliklar va gazlar;
• zanglamas poʻlat — agressiv muhitlar, oziq-ovqat va kimyo ishlab chiqarishi, yuqori bosimlar;
• NBR (nitril kauchuk) — oʻrtacha haroratdagi suv, havo, moylar;
• EPDM — issiq suv va bugʻ, lekin moylar va neft mahsulotlari uchun emas;
• FKM (Viton) — moylar, yoqilgʻi, yuqori harorat, bir qator kimyoviy muhitlar;
• PTFE — agressiv muhitlar va yuqori harorat uchun kimyoviy chidamli zichlagichlar.

Yonuvchi gazlar uchun maxsus gaz klapanlari, portlash xavfi boʻlgan muhit paydo boʻlishi mumkin boʻlgan zonalarda esa Ex markirovkali portlashdan himoyalangan klapanlar qoʻllaniladi.

Solenoid klapanni qanday tanlash kerak

• Ishchi muhit va uning harorati.
• Ishchi bosim diapazoni va bilvosita taʼsirli klapanlar uchun minimal bosim farqi.
• Shartli oʻtish diametri (DN) va ulanish turi: G (BSP) rezba, NPT yoki flanes.
• Normal holati: NC yoki NO.
• Sxemasi: 2/2 yoki 3/2.
• Gʻaltak kuchlanishi va tok turi.
• Korpus va zichlagich materiallari.
• Oʻrnatish sharoitlari: himoya darajasi, portlashdan himoya, atrof-muhit harorati.

Oʻrnatish va odatiy xatolar

• Klapan oqimga qarshi oʻrnatilgan. Korpusda yoʻnalish strelkasi bor — unga rioya qilish kerak.
• Klapan oldida filtr yoʻq. Qum va zang membrana ostiga tushadi va klapan zich yopilmay qoladi.
• Bosim farqi yetarli emas. Bilvosita taʼsirli klapan past bosimli tizimda ochilmaydi — bu yerda bevosita yoki aralash taʼsirli klapan kerak.
• Gʻaltak kuchlanishi notoʻgʻri. Bu qizib ketish yoki ishlamay qolishga olib keladi.
• Gʻaltak klapandan yechib olingan holda yoqilgan. Oʻzaksiz oʻzgaruvchan tok gʻaltagi tez qizib ketadi, shuning uchun kuchlanish faqat yigʻilgan klapanga beriladi.
• Gidravlik zarba. Uzun suv liniyasida klapanning tez yopilishi gidravlik zarbalarga sabab boʻlishi mumkin; bunday tizimlarda ravon yopiladigan klapanlar tanlanadi yoki gidravlik zarba soʻndirgichlari oʻrnatiladi.

Kontrol.uz katalogida turli diametrli, 24 V DC va 230 V AC, normal yopiq va normal ochiq, latun va zanglamas poʻlatdan yasalgan solenoid klapanlar hamda ular uchun gʻaltaklar bor. Narxi va mavjudligini bilish yoki muhit va bosimga mos klapan tanlash uchun KL formatidagi artikulni Telegram yoki WhatsApp orqali yuboring — Kontrol.uz mutaxassislari tanlashda yordam beradi.